“Meer en betere vloerisolatie nodig voor energieneutrale woningbouw in 2050”

Vloerisolatie is in Nederland opvallend achtergebleven in vergelijking met andere isolatiemaatregelen zoals spouwmuur- of dakisolatie. Dat terwijl vloerisolatie belangrijk is bij het energiebesparend verwarmen van huizen, zo stellen onderzoekers van W/E Adviseurs. Wanneer vloeren niet geïsoleerd zijn, kan koude van onderaf optrekken, wat leidt tot warmteverlies in het gebouw en een toenemende vraag naar verwarming.

Auteur: Harmen Weijer. Foto’s: TONZON

Volgens het W/E Adviseurs-rapport, dat in december is verschenen, is vloerisolatie in Nederland opvallend achtergebleven in vergelijking met andere isolatiemaatregelen zoals spouwmuur- of dakisolatie. Vooral in oudere woningen ontbreekt vaak adequate isolatie onder de vloer, met concrete gevolgen voor comfort, energiegebruik en woongezondheid. W/E Adviseurs haalt in hun rapport een onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving aan uit 2020. Dat laat zien dat bij zo’n 10% van de woningen die voor 1986 zijn gebouwd, vloerisolatie ontbreekt. Ter vergelijking: dubbel glas en dakisolatie is bij 40% van die oudere woningen aangebracht.

Wanneer vloeren niet geïsoleerd zijn, kan koude van onderaf optrekken, wat leidt tot warmteverlies in het gebouw en een toenemende vraag naar verwarming. De gevolgen zijn echter niet alleen financieel. Volgens het rapport veroorzaakt het ontbreken van vloerisolatie ook comfortproblemen en vocht- en schimmelvorming. “Wanneer een woning wordt voorzien van isolatieglas en spouw- of gevelisolatie, maar geen vloerisolatie krijgt, ontstaat er een disbalans in de warmtedistributie en vochtregulatie. Ramen en wanden worden warmer, maar de vloer blijft relatief koud. Omdat de warmte nu sneller bij de thermostaat aankomt, slaat deze al af terwijl de warmte nog nauwelijks is doorgedrongen tot op vloerniveau. Hierdoor is de vloer nog niet voldoende op temperatuur, wat ten koste gaat van het comfort en vocht- en schimmelproblemen kan veroorzaken.”

Bij vloerisolatieproducten met een Rd-waarde van 3,5 komen biobased inblaas nog net als eerste uit de bus qua MKI (0,10-1,26 tegenover 0,11 van thermoskussens), maar scoren biobased matten en platen weer veel ongunstiger (2,87-6,37). Qua CO2 prestatie lopen de thermoskussens voorop.

Gezondheidsproblemen

Het ontbreken van vloerisolatie heeft daarmee directe gevolgen voor de luchtkwaliteit en gezondheid, zo stelt het onderzoek klip en klaar. “Door een koude vloer ontstaat er lokaal een hogere relatieve vochtigheid (RV) vlak boven en op de vloer. Huisstofmijten gedijen al bij een relatieve luchtvochtigheid vanaf circa 60%, terwijl schimmels pas vanaf 80% goed gedijen. Wanneer andere delen van de woning wel zijn geïsoleerd, neemt de vochtigheid bij de vloer toe en daarmee de kans op meer schimmel en huisstofmijten.”

Veel woningeigenaren en huurders herkennen intussen de frustratie van vochtproblemen in huis. In de sociale huursector klinkt die klacht steeds vaker, zoals recent ook door Aedes-voorzitter Liesbeth Spies onderstreept. In een interview met AD.nl over schimmelproblemen in corporatiewoningen gaf Spies al aan dat alleen tegen huurders zeggen dat “ze wat vaker een raampje open moeten zetten” is wat haar betreft onacceptabel. Daarmee plaatst ze de verantwoordelijkheid voor een gezond woonklimaat duidelijk bij de verhuurder-verantwoordelijkheid en structurele oplossingen.

Het W/E Adviseurs-onderzoek benadrukt dat het aantal woningen met schimmelproblemen is gestegen van 15% in 2021 naar 20% in 2024. In koopwoningen betreft dit 14%, in corporatiewoningen 29% en in private huurwoningen zelfs 31%. “Parallel hieraan is in 2023 het aantal patiënten in Nederland met de diagnose astma gestegen met 55.200, waardoor het totaal aantal astmapatiënten toenam met 10,6% ten opzichte van het jaar ervoor”, aldus het onderzoek.

Bij die tabel met een Rd-waarde van 5,0 m2K/W blijkt dat thermoskussens op alle fronten het beste uit de bus komen.

Discussie in bouwsector

Binnen de bouwsector bestaat echter discussie over de effectiviteit van vloerisolatie. De huidige rekenmethode (NTA 8800) onderschat de besparingen, terwijl praktijkmetingen aanzienlijk meer besparingen aantonen dan de berekende waarden. “Binnen de NTA 8800 heeft vloerisolatie maar een effect van 0,5 – 1 m3 gas per m2, terwijl volgens praktijkmetingen in dezelfde studie vloerisolatie 5 – 9 m3 gas per m2 vloer kan besparen”, aldus W/E Adviseurs.

Als men aan de slag gaat met vloerisolatie, dan het liefst zo circulair mogelijk en met een lage milieu-impact, stelt W/E Adviseur. Daarom hebben de onderzoekers in het rapport een overzicht gegeven van categorie 1 (getoetste data, merkspecifiek) vloerisolatieproducten in de Nationale Milieudatabase (NMD). De producten zijn geschaald naar een Rd-waarde van 3,5 (subsidievoorwaarde RVO) en 5,0 m2K/W (streefwaarde Milieu Centraal). Bij de eerste tabel met producten met een Rd-waarde van 3,5 komen biobased inblaas nog net als eerste uit de bus qua MKI (0,10-1,26 tegenover 0,11 van thermoskussens), maar scoren biobased matten en platen weer veel ongunstiger (2,87-6,37). Qua CO2 prestatie lopen de thermoskussens voorop. Bij die tabel met een Rd-waarde van 5,0 m2K/W blijkt dat thermoskussens op alle fronten het beste uit de bus komen.

De uitkomsten van zowel het W/E Adviseurs-rapport voor Urgenda als de uitspraken van Spies zorgen voor een zucht van verlichting bij Ton Willemsen, oprichter van TONZON. “Wij zijn heel blij met deze belangrijke studie van W/E Adviseurs uitgebracht aan Urgenda”, reageert Willemsen desgevraagd. “Eindelijk worden onze opvattingen over vloerisolatie uit onverdachte hoek gedeeld. Bovendien komen hierin de belangrijkste elementen voor de bepleite Nationale Aanpak worden benoemd, zodat de wens van de Tweede Kamer in vervulling kan gaan”, besluit Willemsen.