MPO-proeftool maakt milieubelasting van onderhoud inzichtelijk
Hoeveel CO₂-uitstoot veroorzaakt het vervangen van kozijnen, schilderwerk of het isoleren van een woning? En wat levert het op als je andere materialen gebruikt? Met de MPO-proeftool, die is ontwikkeld door onder andere OnderhoudNL, kunnen vastgoedonderhoudsbedrijven en woningcorporaties dat zelf berekenen. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland stelt de tool sinds oktober dit jaar gratis beschikbaar. Mark Valies van Rutges Vernieuwt stond aan de wieg van de ontwikkeling van de tool en ziet de meerwaarde. Bij een aantal corporaties waar Rutges Vernieuwt voor werkt, zijn inmiddels stappen gezet om dergelijke berekeningen te integreren in de dagelijkse werkzaamheden.

Auteur: Harmen Weijer.
Foto’s: Rutges Vernieuwt.
De Milieu Prestatie Onderhoud (MPO)-proeftool bevat ongeveer 150 onderhoudsactiviteiten en kleinere renovatie-ingrepen. Daarmee kunnen gebruikers de CO₂-uitstoot van onderhoudsplannen berekenen en alternatieven vergelijken. De berekeningen richten zich op de fossiele broeikasgasuitstoot, uitgedrukt als GWP-fossiel.
De ontwikkeling begon al in 2020. OnderhoudNL startte toen samen met W/E Adviseurs de pilot MKI Onderhoud. Vervolgens werd de rekenmethode verder ontwikkeld met Stichting Nationale Milieudatabase (NMD). Volgens Thomas Wellink van RVO was vooral behoefte aan eenduidigheid. “Als we willen sturen op CO₂-uitstoot bij onderhoud, moeten we dezelfde taal gebruiken. En als verschillende partijen gaan rekenen, moeten ze in ieder geval dezelfde onderdelen meenemen. Onderhoud is nu eenmaal iets anders dan nieuwbouw of transformatie. Daar horen passende rekenregels bij.”
Al ingeburgerd
Rutges Vernieuwt was een van de bedrijven die meewerkten aan de ontwikkeling. Volgens Mark Valies was dat niet zo vreemd. Het bedrijf werkte al met de Variantenvergelijker van W/E Adviseurs en had binnen resultaatgericht samenwerken (RGS) ervaring met het vergelijken van onderhoudsmaatregelen. “We willen inzicht krijgen in de milieubelasting van wat je doet. Er zijn bepaalde standaardmaatregelen die je altijd toepast. Die wil ik kunnen afzetten tegen een milieubewustere variant. De tool biedt mogelijkheden om die alternatieven daadwerkelijk met elkaar te vergelijken.”
Valies is positief, maar plaatst de introductie in perspectief. “Wij werken vooral voor woningcorporaties. Zeker bij corporaties waarmee we langdurig samenwerken, krijgen milieugegevens steeds vaker een plek in de bestaande werkprocessen. In een aantal van deze RGS-samenwerkingen zijn ze al opgenomen in het prijzenboek, waarin we werken met vooraf vastgestelde prijzen. De milieugegevens zijn daar op regelniveau aan toegevoegd. Dan weet ik wat een maatregel doet en wat er verandert als ik bijvoorbeeld een biobased of circulair alternatief toepas.”

Tussenstap
Wellink begrijpt dat bestaande systemen soms al in de behoefte voorzien. Toch is de proeftool volgens hem nadrukkelijk een tussenstap naar eenduidigheid. De MPO-proeftool is te vinden op de website van RVO en bestaat uit een beveiligd Excelbestand, en een gebruikershandleiding. “Die handleiding is zo geschreven dat je de tool kunt gebruiken zonder dat er een adviseur bij hoeft te komen. Je selecteert de onderhoudsmaatregelen uit je meerjarenonderhoudsplanning en ziet hoe CO₂-intensief die zijn. Vervolgens kun je verschillende varianten naast elkaar zetten en kijken wat een andere materiaalkeuze oplevert.”
Volgens Wellink wordt er achter de schermen gewerkt aan de doorontwikkeling. “We hebben nu een uniforme rekenmethode vastgesteld door de Nationale Milieudatabase, en momenteel loopt de validatie van rekensoftware.” De eerste gevalideerde rekensoftware met een uitgebreidere functionaliteit verwacht hij in maart of april 2027. “Tot die tijd vinden we het belangrijk om alvast een tool beschikbaar te stellen, zodat partijen ervaring kunnen opdoen.”
Daarnaast wordt er gewerkt aan de data. “De Nationale Milieudatabase werkt aan uitbreiding van de beschikbare gegevens, juist voor onderhoud. Die gegevens zijn er nu namelijk nog maar beperkt. Denk aan vervangingen, kozijnreparaties of het aanbrengen van epoxy’s. Dat zijn onderdelen die je bij nieuwbouw veel minder tegenkomt.”

Bewustwording
Voor Rutges Vernieuwt helpt de tool om bewustwording bij collega’s te creëren. Valies: “Je leert anders kijken naar projecten, mogelijkheden en beschikbare materialen. Maar mensen gaan niet zomaar vrijblijvend zo’n tool invullen. Er moet wel een bepaalde urgentie zijn.”
Daarin verschillen opdrachtgevers, weet Valies. “Sommige woningcorporaties waarderen voorstellen voor circulaire en biobased materialen, andere kijken voornamelijk naar de kosten. Ik merk dat de drive deels is verschoven van beleid bij opdrachtgevers naar initiatieven van vastgoedonderhoudsbedrijven. Alleen halen we daarmee de duurzame doelen niet.”
Dat een materiaal minder milieubelastend is, betekent volgens Valies overigens niet dat het altijd de meest duurzame oplossing is. Neem biobased verf. “De kwaliteit daarvan is in de eerste twee à drie jaar zeker vergelijkbaar met traditionele alkydverven. Maar waar wij een kozijn met traditionele verf acht of negen jaar ongemoeid kunnen laten, is dat bij de meest milieuvriendelijkere varianten maximaal vijf jaar.”
Ook biobased isolatie vraagt soms meer ruimte. “Een PIR-isolatieplaat van 70 millimeter kun je prima als voorzetwand plaatsen. Maar voor dezelfde isolatiewaarde met een biologische variant wordt die minimaal twee keer zo dik. Het helpt wel als je aan een opdrachtgever kunt laten zien waar zijn ambitie toe leidt, maar ook waar de knelpunten zitten tussen milieuvriendelijke ambities en het beheersen van de kosten”, aldus Valies.

Schaalgrootte
Zeker bij onderhoud aan bestaande woningen valt volgens Wellink nog veel CO₂-winst te behalen. “Dat zit hem vooral in de aantallen, want er worden heel veel woningen jaarlijks verduurzaamd en onderhouden. En dat maakt het een belangrijke doelgroep. Kijk alleen al naar de hoeveelheid glas die in de bestaande bouw wordt vervangen. Als je daar glas met een lagere CO₂-voetafdruk toepast, kan dat een grote impact hebben.”
Hij verwacht dat opdrachtgevers vaker naar milieuprestaties zullen vragen. “Als onderhoudsbedrijf kun je zelf het initiatief nemen en het belang aantonen, gevraagd of ongevraagd. Maar ik verwacht ook dat woningcorporaties steeds vaker met die vraag komen. Als je dan geen idee hebt waar het over gaat, sta je met 2-0 achter ten opzichte van je concurrenten.”

Nog geen normering
Valies ziet graag dat de overheid een grotere rol speelt, bijvoorbeeld via regelgeving of financiële stimulansen. Maar van verplichte milieuprestaties en normering voor onderhoud is voorlopig geen sprake, zegt Wellink. “Vooralsnog gaan we nog niet die kant op. Er is geen stip op de horizon waarop we zeggen dat we vanaf een bepaald moment de bestaande woningvoorraad op deze manier gaan normeren.”
Daarvoor ontbreekt volgens hem nog voldoende inzicht. “Waar ga je precies op normeren? Koppel je een waarde aan het vervangen van een dak, of stel je eerst een benchmark vast waarop je een reductiepercentage toepast? Dat ligt nog helemaal open.”
Wel ziet hij mogelijkheden via de inkoopkracht van woningcorporaties, ondersteuningsprogramma’s en subsidies. Valies hoopt vooral dat de methode breder wordt toegepast. “Als bijvoorbeeld Aedes de tool onder haar leden gaat promoten en een aantal koplopers weet te binden, kan het zich verder verspreiden. Voor nu zie ik vooral mogelijkheden op portefeuilleniveau. Als we alle materialen en handelingen in onze prijzenboeken verwerken, kan een corporatie straks van honderd onderhoudsbegrotingen in één keer zien hoeveel CO₂ er is bespaard.”
